Spotykamy Hannan Hussein, rzeczniczkę Związku Nauczycieli i Nauczycielek do spraw prawnych w regionie Cizîrê. Opowiada nam o historii i walce związanej z systemem edukacji w Rożawie.

Siedzimy w chłodnym budynku Komitetu Edukacji w Qamiszlo i pijemy razem herbatę. Słuchamy uważnie, gdy relacjonuje rozwój systemu szkolnego oraz mówi o tym, jak obecnie jest on atakowany przez syryjski rząd tymczasowy.

Gdy Arabska Wiosna dotarła w 2011 roku do Północno-Wschodniej Syrii, a grupy opozycyjne zaczęły jawnie się organizować, rozpoczęła się transformacja społeczna. Od tego czasu demokratyczne podejście do edukacji, które wcześniej było jak uśpione pąki, w pełni rozkwitło, a nowy system szkolny i edukacyjny został ustanowiony.

Nauczyciele i nauczycielki połączyły siły i opracowały nowe materiały dydaktyczne w różnych językach, w oparciu o pluralistyczne oraz demokratyczne wartości. Równie ważny był rozwój kształcenia grona pedagogicznego, programów nauczania, metod oraz dydaktyki. Proces ten nie został zakończony, lecz trwa do dziś. Międzynarodowe kontakty i wymiana z edukatorami i edukatorkami z całego świata znacząco go wzbogaciły. W ten sposób system edukacji rozwinął się i obecnie składa się z różnych komitetów oraz rad przypisanych do poszczególnych kantonów.

Hannan Hussein jest przewodniczącą Komitetu Kobiet, w którym reprezentuje kobiecy punkt widzenia. Komitet ten symbolizuje siłę i centralną rolę kobiet jako pionierek zmiany społecznej. Dzięki swojej trosce i wiedzy kobiety wnoszą znaczący wkład w wychowanie dzieci, przekazując cenne dziedzictwo wiedzy, opowieści i umiejętności. Edukacja obejmuje tutaj całe ludzkie życie oraz naturę.

Ta centralna rola kobiet znajduje się jednak pod rosnącą presją. Zawarte w styczniu porozumienie integrujące Rożawę z resztą Syrii ma na celu osłabienie demokratycznych wartości społeczeństwa oraz praw kobiet, a także wzmocnienie islamistycznej i patriarchalnej orientacji syryjskiego rządu tymczasowego.

Ponieważ kobiety stanowią centralną siłę społeczeństwa, ich udział w zadaniach administracyjnych, organizacyjnych i politycznych jest celowo ograniczany. Wykluczenie kobiecej perspektywy z edukacji, zgodnie z planami nowego rządu tymczasowego, oznaczałoby osłabienie, a nawet demontaż demokratycznej edukacji.

Hannan wyjaśnia, że organizacja oparta na komitetach ma zostać zasadniczo zniesiona i zastąpiona jednolitą, jednowymiarową strukturą. Do tej pory wszystkie komitety były reprezentowane przez współprzewodnictwo składające się z jednej kobiety i jednego mężczyzny. To osiągnięcie w zakresie równego uczestnictwa również zostałoby utracone wraz ze zniesieniem komitetów.

Opowiada, że budowanie tego systemu w trakcie ataków i przy niszczonej infrastrukturze nie było łatwym procesem. Brakowało dostępu do prądu i wody, a także budynków. Skutki tego były szczególnie widoczne w ostatnich miesiącach, po ciężkich atakach syryjskiego rządu tymczasowego i państwa tureckiego na regiony Rożawy. Do dziś w wielu szkołach nie odbywają się regularne lekcje, ponieważ budynki wciąż są wykorzystywane przez osoby wysiedlone przez wojnę na początku roku. W rezultacie dzieci dorastają w warunkach silnego stresu i traumy.

Kiedy mówimy o edukacji, zwłaszcza o edukacji szkolnej dzieci, mówimy o możliwości swobodnego rozwoju, prawie do nauki, kreatywności i inspiracji, prawie do rozwijania własnego potencjału, prawie do własnego języka oraz perspektywie niezależnej przyszłości.

Pod rządami reżimu Assada używanie kurdyjskiego i asyryjskiego jako języków nauczania w szkołach było zakazane. Dzieci, które w domu mówiły po asyryjsku lub kurdyjsku, musiały uczyć się arabskiego. Własny język odgrywa centralną rolę w rozumieniu kultury i w rozwoju tożsamości. Język tworzy tożsamość i służy zbiorowej pamięci.

Od czasu rewolucji i ustanowienia Demokratycznej Autonomicznej Administracji w Rożawie dzieci mogą uczyć się we własnym języku, a dzięki temu lepiej rozumieć swoją kulturę i historię. Trójjęzyczny system edukacji gwarantuje grupom ludności prawo do nauczania w języku macierzystym. Dodatkowe kursy językowe aktywnie przeciwdziałają zanikowi języków.

Jednak zakorzenienie kulturowe i prawo do własnej tożsamości nie są zgodne z polityczną orientacją syryjskiego rządu tymczasowego. Dlatego w ramach porozumienia integracyjnego dąży on do wprowadzenia arabskiego jako jedynego języka nauczania. Oznacza to asymilację i represje zamiast różnorodności.

Hannan mówi, że propozycja rządu tymczasowego, aby dopuścić prowadzenie jedynie dwóch godzin lekcyjnych tygodniowo w języku, bardzo przypomina jej regulacje obowiązujące pod rządami reżimu Assada. Są to te same mechanizmy, które prowadziły do tłumienia kurdyjskiej tożsamości.

Wyjaśnia również, że w szkołach w Damaszku kobiety mogą teraz uczyć wyłącznie dziewczęta, a mężczyźni wyłącznie chłopców. Oznacza to początek wprowadzania segregacji płciowej i dalsze utrwalanie struktur patriarchalnych.

Ponadto mówi o znaczeniu literatury, zauważając, że w ostatnich latach uczniowie i uczennice tworzyły własne biblioteki. Dzięki temu mogą czytać i poznawać opowieści o swoim kraju, kulturze, religii i tożsamości. Książki są dostępne dla wszystkich i można je wypożyczać. Również te biblioteki zostałyby zamknięte w ramach działań wprowadzanych przez rząd tymczasowy.

Na koniec Hannan wspomina, że większość szkół w Rożawie nosi imiona szehidów i szehidek, czyli osób poległych w walce o wolne i demokratyczne życie. Symbolicznie reprezentują one misję dalszego niesienia idei życia w pokoju. Ten ważny symbol również jest atakowany przez syryjski rząd tymczasowy, który zmienia nazwy szkół, a tym samym wymazuje kulturę pamięci.

Patrząc wstecz, Hannan widzi owoce wielu lat ciężkiej walki. Jest przekonana, że społeczeństwo będzie bronić tych osiągnięć i dalej je rozwijać. Obrona systemu edukacji oznacza zachowanie różnorodności społeczeństwa, różnorodności dzieci oraz ich kultury, religii, języka i tożsamości.